Het boek behandelt in 18 hoofdstukken de wetenschappelijke psychologie. Achtereenvolgens komen aan bod:
- de biologie van het gedrag en de menselijke functies zoals waarnemen, aandacht, leren, taal, denken en motivatie en emotie
- de levensloop, de intelligentie en de persoonlijkheid
- de psychopathologie en psychotherapie, de gezondheidspsychologie, de sociale psychologie en de toegepaste psychologie

Alle klassieke theorieën en onderzoekingen komen aan bod . Daarnaast worden ook de meest recente ontwikkelingen in de psychologie behandeld zoals de cognitieve neuropsychologie, de impliciete persoonlijkheidstests, de effectiviteit van psychotherapie en de laatste ontwikkelingen in de gezondheidspsychologie. Dit boek biedt een complete inleiding tot de psychologie en stelt de student en andere geïnteresseerden in staat om in dit brede vakgebied de biologische, cognitieve en sociaal-culturele invalshoek te onderscheiden en nieuwe ontwikkelingen kritisch te volgen, Er wordt informatie aangeboden die onmisbaar is voor een wetenschappelijk verantwoorde toepassing van de psychologie in de verschillende vakgebieden waar universiteiten en hogescholen mensen voor opleiden.

Dit boek onderscheidt zich door de veelvuldige opname van gegevens en onderzoeksresultaten uit Nederland en België. Studenten vinden in dit boek recente onderzoekingen over kinderopvang, gezinssamenstelling, seksualiteit, rookgedrag, prevalentie van mentale stoornissen, verkeersongevallen, enz. in Nederland en Vlaanderen.

DIDACTISCH
De auteur en zijn adviseurs hebben zich samen met de uitgever ingespannen om de opbouw en vormgeving van dit boek didactisch te optimaliseren. De opmaak is aantrekkelijk en functioneel en het boek bevat, naast interessante gevalsstudie, talloze bruikbare schema’s en illustraties. Behalve de gebruikelijke samenvatting treft de lezer na elk hoofdstuk een lijst met kernbegrippen aan. Dit boek zal ‘zin’ doen krijgen om psychologie te studeren.

Bij het handboek hoort ook een oefenboek waarmee studenten zelf hun vooruitgang of kennis kunnen testen. Dit is tevens een uitstekende voorbereiding op de tentamens en examens. Het oefenboek bevat voor elk hoofdstuk vragen over de hoofdlijnen, invuloefeningen, vragen over de kernbegrippen, twee meerkeuzetoetsen en een aantal vragen voor kritische analyse. Ook de antwoorden op deze vragen staan in dit oefenboek (samen met de pagina in het boek, waar dit onderwerp behandeld wordt). Ook voor docenten is dit een bruikbare ondersteuning. Op onze website www.webstudenten.be staan links naar aanvullende en actuele sites, die voor iedereen toegankelijk zijn.

UITGEBREIDE INHOUDSTAFEL:

Hoofdstuk 1: Wat is psychologie

Een definitie van psychologie
Ontwikkelingen die de psychologie mogelijk gemaakt hebben
Ontwikkelingen in de filosofie
Darwin en de evolutietheorie
De eerste psychologische experimenten
De beginjaren van de psychologie
Structuralisme: waaruit bestaat het bewustzijn?
Gestaltpsychologie: de perceptie van het geheel
Functionalisme: wat is de functie van het bewustzijn?
Behaviorisme: hoe kunnen we de mens wetenschappelijk onderzoeken?
Psychoanalyse: Sigmund Freud en het onbewuste
De hedendaagse psychologie
Het belang van de biologie
De onmisbaarheid van cognitieve processen
De mens als deel van een groep
Onderzoeksmethoden in de psychologie
Beschrijvend onderzoek
Correlatie-onderzoek
Experimenteel onderzoek
Convergerende evidentie
Ethiek bij psychologisch onderzoek
De verscheidenheid aan psychologen

Hoofdstuk 2: De biologie van het gedrag

De bouwstenen van het zenuwstelsel
Neuronen
Communicatie binnen een neuron
Communicatie tussen neuronen
Neurotransmitters
Hoe belangrijk zijn de gliacellen?
Overzicht van het zenuwstelsel
Het centrale zenuwstelsel
Het perifere zenuwstelsel
De hersenen
De hersenstam
De kleine hersenen
De thalamus en de hypothalamus
Het limbische systeem
De grote hersenen
Technieken om de werking van de hersenen te bestuderen
Hersenlateralisatie
Hersenplasticiteit
Het endocriene systeem
De hypofyse
De bijnieren
De geslachtsklieren
De pijnappelklier
Evolutie, erfelijkheid en gedrag
Erfelijkheidsleer: Van erwten tot het genoom
Gedragsgenetica

Hoofdstuk 3: Gewaarwording

Gewaarwording en waarneming
Het gezichtsvermogen
De fysica van het licht
Het oog en de gezichtsbanen
Helderheid en lichtheidsperceptie
Kleurperceptie
Het gehoor
De fysica van het geluid
Het oor
Toonsterkte, toonhoogte en klankkleur gewaarworden
Auditieve lokalisatie
Gehoorverlies en de behandeling ervan
De reukzin
Geuren detecteren en identificeren
Feromonen
De smaakzin
Smaakvoorkeuren
De zintuigen van de huid
Druk en temperatuur
Pijn
Kinesthesie en het evenwichtsgevoel
Psychofysica
De absolute drempel
De differentiële drempel en de wet van Weber

Hoofdstuk 4: De waarneming

Van gewaarwording naar waarneming
Waarneming is een actief proces
Illusies als venster op de onderliggende mechanismen
Van de retina naar de hersenen: bottom-up processen
De primaire schets
Perceptuele organisatie
Patroon- en objectherkenning
De perceptie verbeteren door de informatieopname te sturen: top-down processen
Evidentie voor top-down invloeden
Waarneming van diepte en beweging
De waarneming van diepte
De waarneming van beweging
Waarneming en actie
Spiegelneuronen
Impliciete activering van responsen
De grijpbeweging
Hoe belangrijk is leren bij de waarneming?
Als een blinde voor het eerst kan zien
De gevolgen van visuele vervorming
Perceptuele capaciteiten bij pasgeborenen
Perceptueel leren bij volwassenen

Hoofdstuk 5: Aandacht en bewustzijn

Selectieve aandacht: Hoe goed kunnen we ons concentreren?
Modellen voor selectieve aandacht
Wat doet de selectieve aandacht?
Discussiepunten
Aandacht en inhibitie
Beperkingen ten gevolge van selectieve aandacht
Verdeelde aandacht: Hoe goed kunnen we twee taken tegelijk uitvoeren?
Hoeveel aandacht heeft een taak nodig?
De kosten om naar een andere taak over te schakelen
Aandachtsstoornissen
Aandachtsdeficiëntie bij kinderen (ADHD)
Aandachtsproblemen na een hersenaandoening
Bewuste en onbewuste processen
Wat is het bewustzijn?
Wat is het onbewuste?
Evidentie voor onbewuste processen
De huidige kijk op bewuste en onbewuste processen
Slapen en dromen
Lichaamsritmen
Kenmerken van de slaap
Functies van de slaap
Dromen
Hypnose
Kan iedereen gehypnotiseerd worden?
Kan hypnose pijn verminderen?
Kan hypnose het geheugen verbeteren?
Psychoactieve middelen
Kalmerende middelen, opwekkende middelen en hallucinogenen

Hoofdstuk 6: Conditionering en leren

Klassieke conditionering
De inzichten van Pavlov
Kenmerken van klassieke conditionering
Problemen met de behavioristische interpretatie
Het cognitieve alternatief
Klassieke conditionering bij mensen
Operante conditionering
Thorndike en Skinner
Bekrachtiging
Straf
Waarom is straf dikwijls niet effectief?
Verwerving en extinctie
Het belang van de context
Wat wordt geleerd bij operante conditionering?
Observerend leren
Angst en agressie
Culturele verschillen

Hoofdstuk 7: Onthouden en vergeten

Achtergrond
De bevindingen van Ebbinghaus in de 19de eeuw
Het geheugen bestaat uit verschillende geheugentypes
De drie stappen in het herinneringsproces
Het geheugenmodel van Atkinson en Shiffrin
De sensorische geheugens
Het kortetermijngeheugen (KTG)
Het langetermijngeheugen (LTG)
Verdere ontwikkelingen in de geheugentheorieën
Van KTG naar werkgeheugen
Het werkgeheugen als een onderdeel van het LTG?
Een realistischer kijk op de informatieoverdracht van KTG naar LTG
Informatie verwerven
Het belang van hercodering en organisatie
Verwerkingsniveaus
Informatie opslaan en bewaren
Gedistribueerde representaties
Inhoudgebaseerde in plaats van adresgebaseerde organisatie
Informatie oproepen
Oproepaanwijzingen
Interferentie bij het oproepen
De hypothese van de codeerspecificiteit
Distinctie als een hulp bij het herinneren
Herinnering is reconstructie
Organisatieschema’s
Ooggetuigenverklaringen
Reconstructie en verdrongen herinneringen
Amnesie en het impliciete geheugen
Types van amnesie
De ontdekking van het impliciete geheugen

Hoofdstuk 8: Taal

Spreken
Van brabbelen naar zinnen
Van preverbale boodschap naar spraakklanken
Kenmerken van de normale spraak
Afasie
Luisteren en lezen
Gesproken taal begrijpen
Lezen
Dyslexie
Van woorden naar conversaties
Moeilijke en gemakkelijke woorden
Wie doet wat met wie?
Van losse zinnen een verhaal maken
Betekenis en context (het belang van de pragmatiek)
Betekenis communiceren
De organisatie van het semantische systeem
Stimuli categoriseren
Betekenissen combineren tot proposities
Bijkomende taalvormen
Gebaren en taal
Meertaligheid

Hoofdstuk 9: Denken

Problemen oplossen
Algoritmen
Heuristieken
Zoeken naar een analogie
Instelling en functionele gefixeerdheid
Inzicht
Mentale modellen
Redeneren
Deductief redeneren
Verklaringen voor deductief redeneren
Inductief redeneren
De confirmatieneiging
Beslissingen nemen
Het signaaldetectiemodel
Factoren die de perceptie van het signaal beïnvloeden
Factoren die een rol spelen bij het antwoordcriterium
Emotionele vertekeningen
Beslissingen evalueren: ‘Ik heb het altijd geweten’
In hoeverre wordt het denken beïnvloed door de taal?
Taal en kleurperceptie
Taal, tijd en ruimte
Taal en sociale cognitie

Hoofdstuk 10: Motivatie en emotie

Soorten motivatie
Motivatie en behoeften
Motivatie en doelen
Honger
Biologische signalen voor honger en verzadiging
Cognitieve en sociaal-culturele invloeden
Seks
Hormonen en seksueel gedrag
Sociaal-culturele factoren
Homoseksualiteit en biseksualiteit
Prestatiemotivatie
De verschillende componenten van prestatiemotivatie
Prestatiemotivatie wordt geleerd
Wat is emotie?
De lichamelijke component van emoties
De gezichtsuitdrukking van emoties
De rol van het sympathische zenuwstelsel
Staan emoties onder cognitieve controle?
Drie verschillende theorieën
Onbewuste processen bij de stimulusbeoordeling
Cognities beïnvloeden de subjectieve ervaring
Invloed van emoties op de cognities
De neurowetenschap van emoties
Het limbische systeem
Gebieden in de cortex

Hoofdstuk 11: Veranderingen in de loop van het leven

Cognitieve ontwikkeling
De theorie van Piaget
Continue veranderingen
Naar school gaan
Cognitieve ontwikkelingen na de puberteit
Persoonlijke en sociale ontwikkeling
De ontwikkeling van het zelfconcept
De theorie van Erikson
Gehechtheidsontwikkeling bij kinderen
Geslachtstypering
Het zoeken naar autonomie bij adolescenten
De opkomende volwassenheid
Het vinden van een juiste balans tussen gezin en werk
Tevreden oud worden

Hoofdstuk 12: Intelligentie

Wat verstaan mensen onder intelligentie?
Analytische intelligentie
De ontwikkeling van intelligentietests
Kenmerken van intelligentietests
De structuur van de analytische intelligentie
Hoe stabiel zijn IQ-scores?
Evidentie voor een erfelijke component in IQ-scores
Evidentie voor een milieucomponent in IQ-scores
Schattingen van de nature-nurture bijdragen in de huidige maatschappij
Zijn vrouwen intelligenter dan mannen?
Waarom is iemand intelligent?
Praktische intelligentie
De theorieën van Gardner en Sternberg
Evidentie voor het belang van praktische intelligentie
Tests voor praktische intelligentie
Sociale en emotionele intelligentie
Componenten van de sociaal-emotionele intelligentie
Tests voor sociaal-emotionele intelligentie
Het leren van sociale vaardigheden
Abnormale intelligentie
Zwakzinnigheid
Hoogbegaafde kinderen

Hoofdstuk 13: De persoonlijkheid

Klassieke visies op de persoonlijkheid
Psychoanalyse
Humanistische psychologie
Behaviorisme en cognitieve psychologie
Het meten van persoonlijkheidsverschillen en de trekbenadering
Een voorloper: theorieën over persoonlijkheidtypes
Allport, Cattell, Eysenck
De Grote Vijf (Big Five)
Huidig onderzoek naar persoonlijkheidsverschillen
Hoe kunnen we persoonlijkheidstrekken het best meten?
Welke rol speelt de biologie bij persoonlijkheidstrekken?
Hoe stabiel zijn persoonlijkheidstrekken?
Wat is het relatieve belang van trekken en als-dan relaties?
Persoonlijkheidsstoornissen
Persoonlijkheidsstoornissen diagnosticeren
De antisociale persoonlijkheidsstoornis
De borderline persoonlijkheidsstoornis

Hoofdstuk 14: Psychopathologie

Wat zijn mentale stoornissen?
Drie criteria om mentale stoornissen te definiëren
Factoren die een rol spelen bij mentale stoornissen
Mentale stoornissen classificeren: de DSM
Stoornissen in de kinderleeftijd
Autisme
Het syndroom van Asperger
Aan een middel gebonden stoornissen
Alcoholmisbruik en -afhankelijkheid
Psychotische stoornissen
Schizofrenie
Types van schizofrenie
Oorzaken van schizofrenie
Stemmingsstoornissen
Bipolaire stoornis
Depressieve stoornis
Oorzaken van depressie
Angststoornissen
Fobieën
Veralgemeende angststoornis
Paniekstoornis
Obsessieve-compulsieve stoornis
Somatoforme stoornissen
Conversiestoornis
Hypochondrie en de ongedifferentieerde somatoforme stoornis
Dissociatieve stoornissen
Dissociatieve amnesie, fugue en identiteitsstoornis
De prevalentie van mentale stoornissen
Wat betekenen de cijfers?
Prevalentie en comorbiditeit
De aanvangsleeftijd

Hoofdstuk 15: Therapieën

De behandeling van mentale stoornissen
Het ontstaan van gespecialiseerde diensten
Therapeutische benaderingen
Types van therapeuten
Biologische therapiebenaderingen
Geneesmiddelentherapie
Elektroconvulsieve therapie
Psychochirurgie
Lichttherapie en psychomotorische therapie
De doeltreffendheid van de biologische therapieën
Psychologische therapiebenaderingen
Gemeenschappelijke kenmerken van psychotherapieën
Ethische kwesties bij psychotherapie
Psychoanalytische therapieën
Vrije associatie, droomanalyse en interpretatie van afweermechanismen
Weerstand, overdracht en catharsis
Psychoanalyse sinds Freud
Humanistische therapieën
Cliëntgerichte therapie
Focussen
Gedragstherapieën
Technieken op basis van klassieke conditionering
Technieken op basis van operante conditionering
Technieken op basis van observerend leren
Cognitieve therapieën
De rationeel-emotieve therapie
De cognitieve therapie van Beck
Andere cognitieve technieken
Huwelijks- en gezinstherapie, groepstherapie en gemeenschapsvoorzieningen
Huwelijks- en gezinstherapie
Groepstherapie
Gemeenschapsvoorzieningen
De doeltreffendheid van psychotherapieën
Werkt psychotherapie?
Welke factoren bepalen het succes?

Hoofdstuk16: Gedrag en gezondheid

Stress en gezondheid
Bronnen van stress
Gevolgen van stress
Omgaan met stress
Veel voorkomende gezondheidsproblemen
Zwaarlijvigheid
Eetstoornissen
Roken
Hart- en vaatziekten
Seksueel overdraagbare aandoeningen
Gezondheidspsychologie
Het ontstaan van de gezondheidspsychologie
Optimaliseren van de behandeling
Preventie
De psychologie van arbeid en gezondheid
Positieve psychologie
Het subjectieve welzijn
Wat bepaalt het welzijn van mensen?
Kan men het subjectieve welzijn verhogen?

Hoofdstuk 17: Sociale Psychologie

Sociale invloeden
Conformisme
Gehoorzaamheid
Deïndividuatie
Helpen
Inschikkelijkheid
Sociale facilitatie
Sociaal lijntrekken
Aantrekking en hechte relaties
Aantrekking
Vriendschap
Liefde
Het gedrag van anderen beïnvloeden
Overtuigende boodschappen
Attituden en gedrag
Cognitieve dissonantie
Persoonsperceptie
De eerste indruk
Gedrag verklaren: attributies
Vertekeningen bij attributies
Groepsperceptie
Stereotypen
Vooroordelen
Stereotypen en vooroordelen ontkrachten
Zelfperceptie
Wat weten we over onszelf?
Onze zelfwaardering hoog houden te midden van anderen

Hoofdstuk 18: Toegepaste psychologie

Omgevingspsychologie
Stedelijke bevolkingsdichtheid en overbevolking
Effecten van lawaai
Rechtspsychologie
Gewelddadig gedrag voorspellen
Ontoerekeningsvatbaarheid en psychische overmacht
Identificatie door een ooggetuige
Kunnen we zien of iemand de waarheid spreekt?
Schoolpsychologie
Taken van schoolpsychologen
Onderwijspsychologie
Goede scholen en goede leerkrachten
Zelfstudie uit handboeken
Arbeids- en organisatiepsychologie
Personeelsselectie
Werkmotivatie en arbeidsvreugde
Formele en informele werkgroepen
Efficiënt leiderschap
Ergonomie
Verkeersveiligheid
Controlehandelingen
Interacties tussen mens en computer