Vriend en vijand zijn het er over eens: de openbare omroep is een van de belangrijkste, zoniet de belangrijkste speler in het Vlaamse medialandschap, en dit al vele decennia lang. Radio mag dan al het oudste medium zijn, het ‘jongere zusje' televisie slorpt de meeste aandacht (en centen) op. In ruil daarvoor voorziet zij de kijkers al meer dan vijftig jaar van een ruime waaier aan programma’s: zowel oude kaskrakers als steeds nieuwe formats. Het televisiebedrijf is centraal gericht op het hier en nu, net zoals het schrijven over televisie gebeurt vanuit hedendaagse bekommernissen. Dit geldt zowel voor journalistieke als voor academische publicaties over televisie. De historische dimensie is tot nog toe beperkt, enkele academische monografieën, journalistieke werken en memoires niet te na gesproken.

Dit boek wil hieraan tegemoet komen, door een wetenschappelijk gefundeerd historisch overzicht te bieden van de Vlaamse publieke televisie. Publieke televisie in Vlaanderen: een geschiedenis is zowel een toegankelijke maar grondige inleiding op het onderwerp als een naslagwerk dat doorverwijst naar het bestaande onderzoek. Het is een standaardwerk voor studenten en docenten maar evenzeer voor iedereen die interesse heeft voor de openbare omroep.

De basisgedachte van dit werk is dat er niet één 'ware' geschiedenis is van het complexe fenomeen televisie. Er is de in officiële bronnen vastgelegde institutionele geschiedenis, die vooral betrekking heeft op de overheidsregulering en haar uitwerking binnen de omroeporganisatie. Hierbij groeit recent het belang van een Europese regulerende context. Daarnaast is er ook nood aan een geschiedenis van het minder tastbare beleid, dat binnen de wettelijke contouren klemtonen legt. Ten slotte leidt ook de voortdurende wisselende haat/liefde verhouding tussen de publieke televisie en haar publiek tot nieuwe historische perspectieven. Dit boek wil al deze aspecten ontrafelen.

Naast deze eerder structurele en contextuele factoren zijn er natuurlijk de programma's zelf, die de kern van het medium uitmaken. Vreemd genoeg is net aan de programma's tot nog toe het minste wetenschappelijk onderzoek gewijd: worden zij zoveel aandacht niet waardig bevonden? Het boek maakt deze tekortkoming in ieder geval goed. Na een brede uiteenzetting over de programmering en het belang van de verschillende programmacategorieën, bespreken we achtereenvolgens de drie centrale omroeptaken en daarbij horende programma's: informatie, educatie (en cultuur), en amusement.

Hoewel in de breedte wordt gewerkt, kunnen deze hoofdstukken niet alle facetten van het televisiebedrijf bespreken. Daarom werken kaderteksten enkele facetten verder uit, zoals de technologische evoluties of specifieke programmasoorten. Door al deze verschillende standpunten hoopt het boek bij te dragen tot een beter begrip van de complexiteit van het omroepwezen. Televisie is niet zomaar programma's maken en uitzenden, maar wordt bepaald door een heleboel factoren en actoren, gaande van wetten, reglementen, structuren, budgetten en productiepraktijken, over programmamakers, genres en formats, tot kijkers en critici.

Publieke televisie in Vlaanderen. Een geschiedenis laat verschillende specialisten aan het woord, wat leidt tot uiteenlopende zienswijzen. In hun diversiteit werpen deze hoofdstukken een nieuw licht op de gevestigde geschiedschrijving maar ook op hedendaagse discussies. Zo blijkt het getouwtrek tussen politiek en omroep in de discussies over de nieuwe beheersovereenkomst slechts de recentste uiting van een voortdurend gevecht om controle. Ook de bezorgdheid over de popularisering van het medium is helemaal niet nieuw: het vermeende ’volkse’ karakter van de televisie werd al van bij de start met enig wantrouwen bekeken. Toch is het niet zo dat de omroep in zijn monopolietijd alleen dacht aan informatie en educatie, zoals men wel eens aanneemt: amusement vormde van bij de aanvang een belangrijk onderdeel van de programmering. Ook de bredere discussie over de distinctieve rol van de openbare omroep woedt al decennia, in verschillende gedaanten: nu eens ging het over de positie tegenover de (populaire) Nederlandse concurrentie, dan weer over de Vlaamse commerciële concurrentie, en in de recentste vorm ook over 'nieuwe media' en digitalisering.

Van op enige afstand bekeken, valt op hoe dezelfde basistegenstellingen in steeds nieuwe vormen terugkeren: de spanning tussen overheid en omroep, tussen amusement en cultuur, tussen creativiteit en conventie, tussen producenten en publiek, tussen innovatie en traditie etc. Deze evoluerende constanten gaan in tegen de indruk van voortdurende verandering en aftakeling van het medium. Omwentelingen waar men bezorgt naar uitkijkt, zoals de introductie van de commerciële concurrentie eind de jaren 1980 en recent de digitalisering, brengen weliswaar veel veranderingen teweeg, maar die blijken vaak minder apocalyptisch dan voorspeld. Televisie blijft - tot bij nader orde - het belangrijkste massamedium, en de publieke televisie behoudt haar bijzondere positie. Kijkers blijven op gezette tijdstippen en tegelijkertijd naar dezelfde programma's kijken, letterlijk samen of in figuurlijke zin als een brede gemeenschap die dezelfde programma koestert. In die zin vormt de publieke televisie al meer dan vijftig jaar een belangrijk onderdeel van de gedeelde alledaagse cultuur in Vlaanderen.